საქართველოს ეროვნულმა ბანკმა ისევ ოქროს რეზერვის შევსება გადაწყვიტა. სებ-ის პრეზიდენტის განცხადებით, 2024 წლის გაზაფხულზე ოქროს შესყიდვის ოპერაცია განსაკუთრებით მომგებიანი აღმოჩნდა, ამიტომ ქვეყნის მთავარი ბანკი ოქროს რეზერვის შევსებას წელსაც გეგმავს. ეკონომისტები ამ პროცესს დადებითად აფასებენ და აცხადებენ, რომ ეს არის სავალუტო დივერსიფიკაცია, რასაც სხვადასხვა ქვეყნის ცენტრალური ბანკები აქტიურად იყენებენ. 

საქართველოს პარლამენტის საფინანსო-საბიუჯეტო კომიტეტის სხდომაზე, ქვეყნის მთავარი ბანკის პრეზიდენტმა განაცხადა, რომ პორტფელის დივერსიფიცირება სწორი გადაწყვეტილება იყო. ამ მეთოდს სხვა ცენტრალური ბანკებიც იყენებენ, მათ შორის, ევროპაშიც. 

„დღესდღეობით, ჩვენ არ გამოვრიცხავთ დამატებით ოქროს შესყიდვას. ამჟამად მიმდინარეობს რეზერვების აკუმულირება, მოგეხსენებათ, სავალუტო შემოდინება ძლიერია და ცხადია, პროპორციულად უნდა გავზარდოთ ოქროს პორტფელი ჩვენს მთლიან რეზერვებშიც“, - განაცხადა ნათია თურნავამ.

2024 წლის გაზაფხულზე, სებ-მა 7 ტონა მონეტარული ოქრო 500 მილიონ აშშ დოლარად შეიძინა. ამ დროისთვის აღნიშნული ოქროს საბაზრო ღირებულება უკვე 1.06 მილიარდ დოლარს შეადგენს, რაც გასულ პერიოდში, ოქროს ფასის მკვეთრმა ზრდამ განაპირობა.

ეკონომიკის აკადემიური დოქტორი, გოჩა თუთბერიძე „რეზონანსთან“ საუბრისას ქვეყნის ეროვნული ბანკის ამ გადაწყვეტილებას პოზიტიურად აფასებს. 2024 წელს შეძენილი ოქროს ფასი ბოლო პერიოდში საგრძნობლად გაიზარდა და თავისთავად ცხადია, ეს სერიოზულ შემოსავალს მოუტანდა სებ-ს. 

„ზოგადად, ეს არის რეზერვების დივერსიფიკაცია, რასაც ყველა ცენტრალური ბანკი მიმართავს, თუმცა არა მხოლოდ ცენტრალური, არამედ კომერციული ბანკებიც კი ცდილობენ, საკუთარი აქტივების რაღაც ნაწილი ოქროში შეინახონ. როდესაც ნავთობის ფასი იზრდება, ეს სერიოზულ შეშფოთებას იწვევს ინვესტორებში და ისინი იწყებენ საკუთარი აქტივების დივერსიფიკაციას - ასეთ შემთხვევაში, როგორც წესი, ყიდულობენ ოქროს, რადგან ის ყველაზე საიმედო აქტივია.  

რუსეთში, თავის დროზე, პუტინმა გადაწყვიტა დოლარისა და ევროს ნაცვლად ოქრო შეეძინა. პრინციპში, ეს იყო პროტესტი აშშ-ისა და ევროპის პოლიტიკის მიმართ რუსეთთან მიმართებაში და მნიშვნელოვანი თანხა დააბანდა ოქროს აქტივებში. შემდეგ, ოქროს ფასი დავარდა და რუსეთმა, დაახლოებით, 20 მილიარდ დოლარამდე იზარალა. ეს მაგალითი იმიტომ გავიხსენე, რომ ოქროც ჩვეულებრივი აქტივია, რომელიც მოთხოვნა-მიწოდებას ექვემდებარება, ანუ ზოგჯერ მისი ოქროს ფასი იზრდება, ზოგჯერ პირიქით - ეცემა“, - განუცხადა „რეზონანსს“ გოჩა თუთბერიძემ.  

მისი შეფასებით, სავალუტო დივერსიფიკაცია ძალიან კარგია და ამ მეთოდს უნდა მიმართოს ეროვნულმა ბანკმა, მაგრამ ზომიერების ფარგლებში. მაგალითად, 2024 წელს, როდესაც ოქრო შეიძინა ეროვნულმა ბანკმა, მისი ფასი დაბალი იყო, ახლა გაიზარდა, თუმცა ახლანდელი მონაცემებითაც, ოქროს თანდათან იაფდება. 

„დღეს უკვე 1.5%-ით გაიაფდა ოქრო, მისი ფასი მიბმულია მსოფლიო პოლიტიკურ მდგომარეობაზე - თუ ნავთობის ფასი გაიზრდება, მაშინ ოქროც გაძვირდება, თუ ნავთობის ფასი შემცირდება, ცხადია, ოქროც გაიაფდება. მოკლედ, დივერსიფიკაცია კარგია, ოღონდ მხოლოდ ზომიერების ფარგლებში. რა თქმა უნდა, სიფრთხილეა საჭირო, რადგან ოქროც ჩვეულებრივი აქტივია, რომლის ფასი საბაზრო რყევას ექვემდებარება“, - აღნიშნა თუთბერიძემ. 

ანალოგიური პოზიცია აქვს ეკონომისტ გიორგი ცუცქირიძესაც, რომელმაც „რეზონანსს“ განუცხადა, რომ სებ-ის გადაწყვეტილება ოქროს რეზერვების გაზრდის შესახებ, მხოლოდ დადებითად უნდა შეფასდეს. 

„თავის დროზე, საქართველოს ეროვნული ბანკის გადაწყვეტილება - პირველად დამოუკიდებელი ისტორიის განმავლობაში მონეტარული ოქროს შეძენა - საკმაოდ სწორი და თანამედროვე სტრატეგიული ნაბიჯი იყო. 2024 წლის მარტ-აპრილში, სებ-მა ლონდონის ბაზარზე, დაახლოებით, 7-7.5 ტონა ოქრო შეიძინა, რომლის საწყისი ღირებულებაც, დაახლოებით, 500 მილიონ აშშ დოლარს შეადგენდა. 2026 წლის დასაწყისისთვის (თებერვალი-აპრილი), ამ რეზერვის ღირებულება უკვე 1.1-1.2 მილიარდ დოლარს აღემატება და საერთო საერთაშორისო რეზერვების 16-18%-ს შეადგენს. ამის წყალობით სებ-მა უკვე, დაახლოებით, 600-700 მლნ დოლარის „უფასო“ მოგება მიიღო. 

გადაწყვეტილება რეზერვების ოქროთი გაზრდის თაობაზე, უნდა განვიხილოთ რეზერვების დივერსიფიკაციის ფართო კონტექსტში. ტრადიციული სავალუტო რეზერვები დიდწილად დოლარსა და ევროზეა დამოკიდებული, რაც მათ ავტომატურად აკავშირებს ამ ვალუტების ინფლაციურ რისკებთან, გეოპოლიტიკურ პროცესებთან და დოლარის პოტენციურ სისუსტესთან. ოქრო კი ამ ფონზე გამოირჩევა: ის კრიზისულ პერიოდებში „თავდაცვითი“ აქტივის როლს ასრულებს და გრძელვადიან პერსპექტივაში ღირებულების შენახვის ეფექტურ საშუალებად ითვლება“, - განუცხადა „რეზონანსს“ ცუცქირიძემ. 

სებ-ის ამ გადაწყვეტილებას გლობალური ტენდენცია კიდევ უფრო ლოგიკურს ხდის. ეკონომისტის განცხადებით, 2022 წლიდან მოყოლებული, ცენტრალური ბანკები რეკორდული ტემპებით ყიდულობენ ოქროს - საშუალოდ, 1000 ტონაზე მეტს წელიწადში.

„2026 წლის პირველ კვარტალში, ოქროს ნეტო შესყიდვებმა 244 ტონა შეადგინა (17%-ით მეტი წინა კვარტალთან შედარებით). წამყვანი მყიდველები იყვნენ პოლონეთი (31 ტონა), უზბეკეთი (25 ტონა), ყაზახეთი, ჩინეთი და აღმოსავლეთ ევროპისა და აზიის სხვა ქვეყნები. ეს ტრენდი არ არის დროებითი - ის ასახავს სისტემურ ცვლილებებს მსოფლიო ფინანსურ სისტემაში. 

ცენტრალური ბანკები რეზერვებს ზრდიან რამდენიმე ძირითადი მიზეზის გამო. პირველ რიგში იმიტომ, რომ ეს არის ერთგვარი უსაფრთხოების ბალიში - რეზერვი იცავს ეკონომიკას საგარეო შოკებისგან, კაპიტალის გადინებისგან, სავაჭრო დეფიციტისგან, ენერგოკრიზისისგან ან ბაზრის პანიკისგან. ის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია განვითარებადი ქვეყნებისთვის, როგორიც საქართველოა: ინვესტორების ნდობა - მაღალი და დივერსიფიცირებული რეზერვები ამცირებს ქვეყნის სუვერენულ რისკებს და აადვილებს საერთაშორისო დავალიანების მომსახურებას; ვალუტის კურსის სტაბილიზაცია - საჭიროების შემთხვევაში, ეროვნული ბანკი ჩაერევა ბაზარზე; დედოლარიზაცია და დივერსიფიკაცია - ნაკლები დამოკიდებულება ერთ ვალუტაზე, ოქროს როლის გაძლიერება, როგორც აქტივის, რომელსაც არ აქვს კონტრაგენტის რისკი; გეოპოლიტიკური რისკების დაზღვევა - ომები, სანქციები, ინფლაცია და საპროცენტო განაკვეთების ცვლილებები“, - აღნიშნა გიორგი ცუცქირიძემ. 

გლობალური სავალუტო რეზერვები 2025 წლის ბოლოს უკვე 13 ტრილიონ დოლარს აღწევდა, რაც ადასტურებს ამ ტენდენციის მასშტაბურობას.  ცუცქირიძის შფასებით, საქართველოსთვის შედეგები დადებითია, რადგან ოქროს წილი რეზერვებში ხელს უწყობს საერთო რეზერვების რეკორდულ დონეს (6.65 მილიარდ დოლარზე მეტი 2026 წლის თებერვალში). 

„საქართველო გახდა პირველი ქვეყანა ამიერკავკასიაში, რომელმაც ეს გზა აირჩია, რაც სხვა ქვეყნების (პოლონეთი, თურქეთი, ჩინეთი, ინდოეთი) პრაქტიკას ემთხვევა. რა თქმა უნდა, რისკებიც არსებობს. ოქრო ნაკლებად ლიკვიდურია, ვიდრე ვალუტები, აქვს შენახვის ხარჯები და შესაძლებელია ფასის კორექცია (თუმცა, გრძელვადიანად იშვიათია). ცალკეული ოპოზიციური საექსპერტო ნარატივი, თითქოს სებ-ის ეს ნაბიჯი სანქციების შიშს უკავშირდება, სპეკულაციურია, რადგან ეს სუფთა სტრატეგიული დივერსიფიკაციაა, რომელიც მთლიანად თანხვედრაშია გლობალურ ტრენდთან.

საბოლოოდ, ჩემი შეფასება ასეთია: 15-18%-იანი წილი ოქროში, სტანდარტული და არაგადაჭარბებული პრაქტიკაა მსოფლიოში. სებ-ის რეზერვები კარგადაა დივერსიფიცირებული (დოლარი, ევრო, იაპონური იენი, კანადური დოლარი, ოქრო). გრძელვადიან პერსპექტივაში (5-10 წელი და მეტი) ეს გადაწყვეტილება დადებითად უნდა შეფასდეს, განსაკუთრებით, დღევანდელი გეოპოლიტიკური არასტაბილურობის პირობებში. მოკლევადიანად კი ყველაფერი ბაზრის დინამიკაზეა დამოკიდებული. შესაბამისად, სებ-ის მხრიდან ეს არის თანამედროვე, პროფესიონალური მიდგომა“, - დასძინა „რეზონანსთან“ საუბრისას გიორგი ცუცქირიძემ.