სახელი*
    ელ–ფოსტა
    წერილის ტექსტი*
    საკონტროლო კოდი* კოდის განახლება
    გაგზავნა
    მოსაზრება
    19.07.2013

    დავით წერეთელი

    სამართლის დოქტორი

    კონსტიტუციის ცალკეული მუხლების გადასინჯვა ან თუნდაც ახალი კონსტიტუციის მიღება თავისთავად ორდინალური მოვლენაა კონსტიტუციურ-სამართლებრივ პრაქტიკასა და თეორიაში თუკი მას ობიექტური და განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი გარემოებები უდევს საფუძვლად.

    მსოფლიოს კონსტიტუციური სამართლის ისტორიაში კონსტიტუციის გადასინჯვისა და ახალი კონსტიტუციების მიღების დიდი გამოცდილებაა ცნობილი და ამ თვალსაზრისით საქართველოც არ არის გამონაკლისი, თუმცა პრაქტიკა ცხადყოფს, რომ განსხვავებით განვითარებული ქვეყნებისაგან, საქართველოს მისთვის მისაღები და საჭირო კონსტიტუციურ-სამართლებრივი სისტემა ჯერ კიდევ არა აქვს მოძიებული და სწორედ ეს გარემოება წარმოშობს კონსტიტუციურ-სამართლებრივი და პოლიტიკური ხასიათის, გარკვეულ პრობლემებს.

    ამრიგად, დღეისათვის საქართველოს კონსტიტუციის ცალკეული მუხლების გადასინჯვის აუცილებლობა მართლაც არსებობს, მაგრამ კონსტიტუციის, როგორც განსაკუთრებული ნორმატიული აქტის მნიშვნელობიდან გამომდინარე, მისი ინიცირებიდან - მიღებამდე პროცესი აუცილებელია ემყარებოდეს მაქსიმალურად ფართე ჩართულობას და პროფესიონალიზმს, რათა ერთის მხრივ, მიღებული იქნეს კონსტიტუციის მაღალი ლეგიტიმაცია, ხოლო მეორეს მხრივ, ქვეყანამ მიიღოს მაქსიმალურად დახვეწილი და ჩიხური სიტუაციების პრევენციის უზრუნველმყოფი უზენაესი კანონი.

    პირველ ყოვლისა უნდა აღინიშნოს ის სამართლებრივი ტექნიკა, რომელიც არის გამოყენებული ინიცირებული კონსტიტუციური კანონების მომზადების პროცესში კერძოდ, მომზადებულია სამი პროექტი (კონსტიტუციური კანონპროექტი), რომელთაგან ერთი პროექტი ითვალისწინებს ცვლილებას კონსტიტუციაში (29-ე მუხლთან დაკავშირებით), ხოლო დანარჩენი 2 პროექტი ითვალისწინებს იმ კონსტიტუციურ კანონებში ცვლილების შეტანას, რომლითაც ცვლილება არის შეტანილი საქართველოს კონსტიტუციაში.

    საქართველო განეკუთვნება იმ ქვეყნების ჯგუფს, რომლებიც ნორმატიული აქტების კოდიფიკაციის ისეთ მექანიზმს იყენებენ, რომელიც ცვლილების შემთხვევაში ნორმატიული აქტის განუყოფლობასა და ერთიანობას უზრუნველყოფს.

    "ნორმატიული აქტების შესახებ" საქართველოს კანონის თანახმად, კონსტიტუციური კანონი საქართველოს კონსტიტუციის განუყოფელი ნაწილია და ნორმატიულ აქტში ცვლილების შეტანის შესახებ ნორმატიული აქტი იმ აქტის განუყოფელი ნაწილია, რომელშიც შევიდა ცვლილება.

    აღნიშნულიდან გამომდინარე, მიუხედავად იმისა, რომ ჯერ კიდევ ძალაში (თვით კანონი უკვე ძალაშია) არმყოფი ნორმების ცვლილება ხორციელდება, ისიც უკვე კონსტიტუციის ნაწილია და მისი კონსტიტუციიდან გამოყოფით შეცვლა ვფიქრობთ, ეწინააღმდეგება კონსტიტუციის განუყოფლობის კანონით დადგენილ წესს და მიზანშეწონილია, რომ ცვლილება განხორციელდეს პირდაპირ კონსტიტუციაში შესაბამისი ნორმების გარკვეული სახის იდენტიფიცირების გზით.

    გარდა ამისა, ნორმატიული აქტის პუნქტში ცვლილების შეტანის შემთხვევაში პროექტი უნდა შეიცავდეს შესაბამისი პუნქტის (ქვეპუნქტის) სრულ რედაქციას სადაც ასახული იქნება ცვლილება, რაც არ არის გათვალისწინებული კონსტიტუციური გადასინჯვის თუნდაც იმ პროექტში, რომელიც ითვალისწინებს კონსტიტუციის 93-ე მუხლში მე-41 პუნქტის დამატებას, რადგან მოცემულ შემთხვევაში 93-ე მუხლი არის ერთი, 39-ე პუნქტის ერთიანი ტექსტი და შესაბამისად მთლიანი 39-ე პუნქტი უნდა ჩამოყალიბდეს ცვლილებების გათვალისწინებით.

    შინაარსობრივი თვალსაზრისით, ინიცირებული ცვლილებების ერთი პროექტი ითვალისწინებს საქართველოს კონსტიტუციის იმ პუნქტის (29-ე მუხლის, 11 პუნქტის) ამოღებას, რომელიც საქართველოს მოქალაქეს, რომელიც იმავდროულად სხვა ქვეყნის მოქალაქეა უზღუდავს საქართველოს პრეზიდენტის, პრემიერ-მინისტრის და პარლამენტის თავმჯდომარის თანამდებობის დაკავებას.

    იმისათვის, რომ შეფასდეს ასეთი შესაძლებლობის კონსტიტუციით მიცემა ისეთი პირისათვის, რომელიც იმავდროულად სხვა ქვეყნის მოქალაქეა აუცილებელია გააზრებული იქნეს რას გულისხმობს მოქალაქეობა და რას გულისხმობს ზემოთ აღნიშნულ თანამდებობაზე მოღვაწეობა და სწორედ მათი განსაზღვრებების ურთიერთკავშირის საფუძველზე იქნება შესაძლებელი სწორი დასკვნების გამოტანა.

    მოქალაქეობა ეს არის პირის პოლიტიკური და სამართლებრივი ურთიერთობა სახელმწიფოსთან, რაც თავისთავად შესაბამის უფლება-მოვალეობებს გულისხმობს, ხოლო პრეზიდენტის, როგორც სახელმწიფოს მეთაურის ერთ-ერთი ძირითადი ფუნქცია არის სახელმწიფო სუვერენიტეტის დაცვის და გარანტიის ფუნქცია, რაც სუვერენიტეტის კლასიკური გაგების შესაბამისად, იმის უზრუნველყოფას გულისხმობს, რომ სახელმწიფო პოლიტიკა წარიმართოს ყველა სხვა საგარეო თუ საშინაო ძალის ჩაურევლად და გავლენისაგან სრულად თავისუფლად კონსტიტუციური დემოკრატიის პრინციპების საფუძვლებზე.

    აღნიშნულიდან გამომდინარეობს პრეზიდენტის ისეთი სტატუსები, როგორიც არის სამხედრო ძალების მთავარსარდლობა, მთლიანად სახელმწიფოს უმაღლესი წარმომადგენლობა და ა.შ., რაც ორი სახელმწიფოს წინაშე ვალდებულ პირს დიდი ალბათობით გაუჭირდება.

    მაგალითად, შესაძლებელია წარმოვიდგინოთ პირის, რომელიც საქართველოს პრეზიდენტად (იგივე ლოგიკა არის სხვა უმაღლესი პოლიტიკური თანამდებობის პირებზეც) იქნა არჩეული, სამხედრო ვალდებულება სხვა ქვეყნის წინაშე, სამხედრო დოქტრინებზე, საიდუმლოებებზე წვდომა და ა.შ.

    ამრიგად, თავად ის ფაქტი, რომ სხვა სახელმწიფო წინაშე პოლიტიკურად და სამართლებრივად ვალდებული პირი უმაღლეს პოლიტიკურ თანამდებობაზე იქნება არჩეული, დანიშნული თუ დამტკიცებული უკვე წარმოქნის დიდ რისკს დაირღვეს სახელმწიფო სუვერენიტეტის არსი.

    აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ ევროპის კავშირის წევრ სახელმწიფოებს შორის არსებული ინტეგრაციის მაღალი ხარისხის მიუხედავად, მაასტრიხტის შეთანხმების სახელით ცნობილი შეთანხმება ევროკავშირის მოქალაქეობის შესახებ არც ერთ წევრ სახელმწიფოს არ ავალდებულებს მსგავსი რეგულაციის დაწესებას და პრაქტიკაში რეალიზაციას, იგი პირდაპირ ორიენტირებულია მხოლოდ ევროპარლამენტში არჩევის უფლებაზე.

    რაც შეეხება განმარტებით ბარათში აღნიშნულ მოტივაციას იმის თაობაზე, რომ აღნიშნული მუხლი იწვევს თანამდებობის პირთა უფლებრივ უთანასწორობას და ამიტომ უნდა გაუქმდეს მოცემული შეზღუდვა სუსტია, რადგან უმაღლესი თანამდებობისათვის განკუთვნილ კომპეტენციათა პაკეტი, ყოველთვის იწვევს ცალკეული უფლებების გარკვეული ხარისხით შეზღუდვას მაგალითად, საჯარო თანამდებობის პირის თმენის ვალდებულება, ორპალატიანი სტრუქტურის პარლამენტის მქონე სახელმწიფოთა უმრავლესობაში პირს ეკრძალება იყოს ორივე პალატის წევრი, სამსახურში ინტერესთა შეუთავსებლობა და ა.შ.

    ამრიგად, მიზანშეწონილია თუ ასეთი ცვლილება არ განხორცილდება მით უფრო, რომ საქართველო არის ქვეყანა, რომელიც თანამედროვე პერიოდში განსაკუთრებული საგარეო გამოწვევების წინაშე დგას და პირიქით სასარგებლო იქნება თუ გაიზრდება იმ უმაღლესი პოლიტიკური თანამდებობის ჩამონათვალი, რომელთა დაკავებისათვის ერთ მოქალაქეობის ცენზი იქნება დადგენილი ( მაგ. მინისტრის და ა.შ.).

    მისასალმებელი და მხარდასაჭერია კონსტიტუციის იმ ნორმის (მე-811 მუხლის) ძალაში დატოვება, რომელიც მთავრობის შემადგენლობის ერთი მესამედით განახლების შემთხვევაში მთავრობის პარლამენტში ნდობის მისაღებად წარდგენას ითვალისწინებს, რადგან პარლამენტის გვერდის ავლით მთავრობის მთლიანად შეცვლის შესაძლებლობა პარლამენტის როლს და მის მიერ გამოცხადებული ნდობის პოლიტიკურ ძალას უდავოდ აკნინებს და არღვევს მთავრობის წევრთა სოლიდარული პოლიტიკური პასუხისმგებლობის პრინციპს, რაც რა თქმა უნდა ნეგატიურ გავლენას ახდენს ხელისუფლების შტოთა ურთიერთ ბალანსირების აუცილებელ პროცესზე.

    ასევე მხარდასაჭერია კონსტიტუციის იმ ნორმის ამოღება, რომლის მიხედვითაც, მთავრობას შეეძლო ნდობის საკითხისათვის მიება კანონპროექტი, ვინაიდან პარლამენტის ორი სხვადასხვა ფუნქციის გაერთიანება (ნდობის საკითხის და საკანონმდებლო ფუნქციის) ერთ-ერთ მათგანს თრგუნავს და მეტი ალბათობით პარლამენტის საკანონმდებლო ფუნქციის პარალიზებას იწვევს, რაც მიუღებელია, მაგრამ ასეთი დადებითი ცვლილების ფონზე საკვირველია ცვლილების ის პროექტი, რომელიც პარლამენტის მიერ ბიუჯეტის კანონპორექტის მიუღებლობას მთავრობისადმი უნდობლობის გამოცხადების პროცედურის ავტომატურად დაწყებას ითვლისწინებს (93-ე მუხლის, მე-41 პუნქტი), რომელსაც განსაკუთრებით ევროპულ და ამერიკულ კონსტიტუციურ სამართლებრივ რეალობაში ანალოგი არ მოეპოვება მიუხედავად სახელმწიფო მმართველობის ფორმისა (საპარლამენტო, საპრეზიდენტო, შერეული).

    აღნიშნულ ცვლილებასთან დაკავშირებული დასაბუთება და მოტივაცია შესაბამის განმარტებით ბარათში იმდენად მწირია, რომ მოცემული ცვლილებების დამაჯერებლობის ხარისხი ძალიან დაბალია. ხელისუფლების შტოთა ტრიადაში პარლამენტარიზმის იდეა პარლამენტს პოლიტიკის განსაზღვრის ფუნქციითაც აღჭურვავს, რომლის ერთ-ერთ ნაწილსაც ბიუჯეტის მიღება წარმოადგენს.

    ევროპის თითქმის არც ერთი ქვეყნის კონსტიტუცია საკანონმდებლო ორგანოს ასეთ უსუსურ მდგომარეობაში არ აყენებს (გერმანია, საფრანგეთი, უნგრეთი და ა.შ) და ბიუჯეტის მიღების პროცესში პარლამენტს მინიმუმ შენიშვნების წარდგენის შესაძლებლობას ანიჭებს.

    მეორე მხრივ, პრეზიდენტის არბიტრის ფუნქციაც ვერ უზრუნველყოფს თავისი მიზნის მიღწევას, რადგან მთავრობასა და პარლამენტს შორის შეუთანხმებლობა ამ შემთხვევაში "კაბალურია" რამდენადაც პარლამენტის მიერ თავისი პოზიციის გამოხატვისა და მისი მთავრობის მიერ გათვალისწინების შანსი გამორიცხულია, ამდენად პარლამენტი იძულებულია პირდაპირ მიმართოს უკიდურეს შესაძლებლობას ან მისი ნების საწინააღმდეგოდ დაეთანხმოს მთავრობის პოზიციას, რაც გარდა იმისა, რომ ბიუჯეტის ხარისხზე იქონიებს გავლენას, პარლამენტს უზღუდავს თავის რეალურ და სასიცოცხლო შესაძლებლობას.

    ამრიგად, მოცემულ შემთხვევაში პრეზიდენტი კონფლიქტს კი არ განმუხტავს, არამედ მთავრობის პოზიციის გაუთვალისწინებლობის გამო "სჯის" პარლამენტს თუმცა ასეთ შემთხვევაშიც მიზანი რამდენად მიიღწევა საეჭვოა, რადგან კონსტიტუციის მე-80 მუხლის თანახმად, ახალი პარლამენტის უფლებამოსილების ცნობისთანავე იმ მთავრობის უფლებამოსილება წყდება, რომლის პოზიციის გაუთვალისწინებლობას "შეეწირა" ძველი პარლამენტი და უნდა დაიწყოს მთავრობის ახალი შემადგენლობის ფორმირება.

    მოცემული ცვლილება ორივე შემთხვევაში პარლამენტს ართმევს შესაძლებლობას საკუთარი ლეგიტიმური ფუნქცია შეასრულოს საბიუჯეტო პროცესში, უნდობლობის გამოცხადების ხანგრძლივობის გამო ქვეყნის ხანგრძლივად ახალი ბიუჯეტის გარეშე დატოვების საფრთხე წარმოიქმნება, რადგან 81-ე მუხლით განსაზღვრული უნდობლობის პროცედურა თვეობით შეიძლება გაგრძელდეს შემდგომ, ახალი მთავრობის მიერ ახალი ბიუჯეტის პროექტის მომზადება და ა.შ. პრობლემები შეიძლება გაგძელდეს ახლად არჩეული პარლამენტის მიერ მთავრობის ახალი შემადგენლობის ფორმირების ეტაპზე, ნდობის არ გამოცხადების გამო რაც შესაძლებელია პარლამენტის დათხოვნით დასრულდეს და ა.შ.

    ლიცენზია
    დატოვე კომენტარიკომენტარები (0)
    ჩაწერა სახელი

    Copyright © 2006-2020 by Resonance ltd. . All rights reserved
    ×