ინდოეთს ორივე მხარესთან ურთიერთობები აქვს, თუმცა საზღვაო გადაზიდვების უსაფრთხოება და რუსეთის თანამშრომლობა კვლავ მნიშვნელოვან დაბრკოლებებად რჩება.

უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ განაცხადა, რომ ინდოეთი მზად არის, შავი ზღვის გავლით სასურსათო დერეფნების შექმნაში შუამავლის როლი შეასრულოს. ამის შესახებ მან ინდოეთის პრემიერ-მინისტრ ნარენდრა მოდისთან სატელეფონო საუბრის შემდეგ განაცხადა.

განცხადება აბუ-დაბიში აშშ-ის შუამავლობით დაგეგმილი მოლაპარაკებების წინ გაკეთდა. რუსეთი და უკრაინა მოლაპარაკებების მაგიდას ცხრათვიანი პაუზის შემდეგ უბრუნდებიან.

მოგვიანებით ინდოეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა სუბრაჰმანიამ ჯაიშანკარმა რუს კოლეგა სერგეი ლავროვთან სატელეფონო საუბარი გამართა.

რუსეთისა და უკრაინის თავდასხმებმა შავი ზღვის პორტებზე მარცვლეულისა და ზეთოვანი კულტურების ექსპორტი შეაფერხა, რაც განსაკუთრებით აფრიკისა და სამხრეთ აზიის ქვეყნებზე აისახა.

რა განაცხადეს ზელენსკიმ და მოდიმ?

„ინდოეთი მზად არის, შუამავლობა გაუწიოს სასურსათო დერეფნების შექმნის პროცესს და ვიმედოვნებთ, რომ ეს ძალისხმევა გაგრძელდება“, — დაწერა ზელენსკიმ სოციალურ ქსელ X-ში.

მისი თქმით, ლიდერებმა შავ ზღვაში მარცვლეულის ექსპორტის დაბლოკვის საკითხი განიხილეს.

მოდიმ სასურსათო დერეფნები პირდაპირ არ ახსენა, თუმცა დაადასტურა ინდოეთის მზადყოფნა, „ყველა შესაძლო გზით“ შეუწყოს ხელი მშვიდობიან მოგვარებას.

ჯაიშანკარის განცხადებით, ლავროვთან საუბრის მთავარი თემები ომი და მიმდინარე დიპლომატიური ინიციატივები იყო.

რას სთავაზობს ინდოეთი?

ნიუ-დელის ოფიციალური გეგმა ჯერ არ გამოუქვეყნებია, თუმცა ინიციატივა ბოლო კვირებში ინდოელი ოფიციალური პირების მიერ გაჟღერებულ წინადადებებს ეფუძნება.

სექტემბერში კიევში ვიზიტისას ჯაიშანკარმა შავი ზღვის საზღვაო გადაზიდვებისა და ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის წინააღმდეგ თავდასხმების დროებით შეჩერების შესაძლებლობაზე ისაუბრა.

4 ოქტომბერს მან განაცხადა, რომ ინდოეთი რუსეთთან და უკრაინასთან მოლაპარაკებებს მართავდა საზღვაო უსაფრთხოების, მარცვლეულისა და ენერგორესურსების ექსპორტისა და თავდაუსხმელობის შესაძლო შეთანხმებების შესახებ.

„ინდოეთი ბოლო პერიოდში ჩუმად, მაგრამ აქტიურად მოქმედებს“, — განუცხადა Al Jazeera-ს საერთაშორისო კრიზისების ჯგუფის ანალიტიკოსმა პრავენ დონთიმ.

ოქტომბრის დასაწყისისთვის კიევმა ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ ოთხი წინადადება მიიღო ინდოეთისგან, თურქეთისგან, ეგვიპტისა და აშშ-ისგან.

უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ანდრი სიბიჰამ ინდოეთის წინადადებას „ყველაზე ფართომასშტაბიანი“ უწოდა, რადგან ის შავ ზღვასა და ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურას მოიცავს. აშშ-ის გეგმა მხოლოდ ენერგეტიკულ ობიექტებზე თავდასხმების შეჩერებას ითვალისწინებს.

კიევი აცხადებს, რომ ცეცხლის შეწყვეტას მხოლოდ ორივე საკითხის ერთ შეთანხმებაში გათვალისწინების შემთხვევაში დათანხმდება. რუსეთი კი ნაწილობრივ ზავზე უარს ამბობს და ყოვლისმომცველ სამშვიდობო შეთანხმებას მოითხოვს.

ნიუ-დელიში მდებარე Observer Research Foundation-ის მკვლევრის, რავი ჯოშის თქმით, ერთ-ერთ მთავარ გამოწვევად საზღვაო გადაზიდვების დაზღვევა რჩება, რადგან სადაზღვევო კომპანიები გემების უსაფრთხოების გარანტიას არ იძლევიან.

რატომ არის ეს საკითხი მნიშვნელოვანი ინდოეთისთვის?

შავ ზღვაში დაძაბულობა ინდოეთზე პირდაპირ გავლენას ახდენს.

3 ნოემბერს ინდოეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ განაცხადა, რომ კომერციულ გემებზე თავდასხმების შედეგად ინდოეთის ხუთი მოქალაქე დაიღუპა, კიდევ ორი კი დაკარგულად ითვლება.

ინდოეთი მცენარეული ზეთების მსოფლიოში უმსხვილესი იმპორტიორია და მზესუმზირის ზეთის ძირითად ნაწილს რუსეთიდან და უკრაინიდან ყიდულობს. სექტემბერში საკვები ზეთების იმპორტი 7 პროცენტით შემცირდა.

Reuters-ის ინფორმაციით, მზესუმზირის ზეთის იმპორტმა 108 837 ტონა შეადგინა, რაც 2022 წლის აპრილის შემდეგ ყველაზე დაბალი მაჩვენებელია.

ოქტომბერში რუსეთის პორტების ინფრასტრუქტურის დაზიანების გამო ინდოეთისთვის განკუთვნილი 20 ათასი ტონა ზეთის ტვირთის გაგზავნა გაუქმდა, კიდევ დაახლოებით 60 ათასი ტონა კი დაგვიანდა.

„ინდოეთისთვის ეს პრიორიტეტული საკითხია, რადგან შექმნილმა ვითარებამ მარცვლეულის ფასების მერყეობა და ზრდა გამოიწვია“, — განაცხადა საგარეო პოლიტიკის კვლევითი ინსტიტუტის მკვლევარმა მაქსიმილიან ჰესმა.

საერთაშორისო კრიზისების ჯგუფის წარმომადგენლის, დონთის შეფასებით, აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა ინდოეთი რუსული ნავთობის შესყიდვით რუსეთის საომარი ძალისხმევის დაფინანსებაში დაადანაშაულა.

მისი თქმით, შუამავლობის გზით ინდოეთს შეუძლია გაზარდოს გეოპოლიტიკური გავლენა და საერთაშორისო სანდოობა.

რატომ არის მნიშვნელოვანი შავი ზღვის გავლით სურსათის ექსპორტი?

რუსეთის მიერ 2022 წელს უკრაინაში სრულმასშტაბიანი ომის დაწყებამდე მსოფლიოში მარცვლეულის ექსპორტის დაახლოებით მესამედი შავი ზღვის გავლით ხორციელდებოდა. უკრაინაზე ხორბლის გლობალური ექსპორტის დაახლოებით მეათედი და სიმინდის ექსპორტის 15 პროცენტი მოდიოდა.

საზღვაო გადაზიდვების შეფერხება განსაკუთრებით სურსათის იმპორტზე დამოკიდებულ ქვეყნებს აზარალებს.

მიმდინარე წელს რუსეთმა გააძლიერა იერიშები უკრაინის ოდესის პორტებზე, რომლებზეც ქვეყნის მარცვლეულის გადაზიდვების დაახლოებით 90 პროცენტი მოდის. უკრაინა კი რუსეთის მარცვლეულის ტერმინალებს უტევს.

აგვისტოში უკრაინის სოფლის მეურნეობის სამინისტრომ 2026-2027 წლების სასოფლო-სამეურნეო ექსპორტის პროგნოზი ნახევარზე მეტით, 29,6 მილიონ ტონამდე შეამცირა, იტყობინება RBC-Ukraine.

Reuters-ის ინფორმაციით, აგვისტოს შუა პერიოდისთვის აზოვისა და შავი ზღვის აუზში რუსეთისა და უკრაინის მარცვლეულის ექსპორტის შესაძლებლობების 97 პროცენტზე მეტი შეჩერებული იყო.

გაეროსა და თურქეთის შუამავლობით მიღწეული შავი ზღვის მარცვლეულის ინიციატივა 2022 წლის ივლისიდან 2023 წლამდე უკრაინის სამი პორტიდან თითქმის 33 მილიონი ტონა სურსათის ექსპორტს უზრუნველყოფდა. მოგვიანებით რუსეთმა შეთანხმება დატოვა.

რა აძლევს ინდოეთს შუამავლის როლის შესრულების შესაძლებლობას?

ინდოეთი ერთ-ერთია იმ მსხვილ სახელმწიფოებს შორის, რომლებსაც ურთიერთობები აქვთ როგორც მოსკოვთან, ისე კიევთან.

ჯოშის თქმით, ინდოეთის სტრატეგიული ავტონომია მას მშვიდობის ხელშეწყობის შესაძლებლობას აძლევს.

ივლისში ინდოეთმა რუსეთის საქმეთა დროებითი რწმუნებული დაიბარა და დაგმო რუსული თავდასხმა სავაჭრო გემზე, რომელსაც 10 ადამიანის, მათ შორის ოთხი ინდოელი ეკიპაჟის წევრის სიცოცხლე ემსხვერპლა.

რამდენიმე დღის შემდეგ ინდოეთმა უკრაინის ელჩიც დაიბარა უკრაინული დრონის თავდასხმის შედეგად გემ MV Omorfi-ზე მყოფი ინდოელი მეზღვაურის დაღუპვის გამო, იტყობინება PTI.

ინდოეთი ორივე ქვეყნისთვის მნიშვნელოვანი სავაჭრო პარტნიორია. 2025-2026 წლების მარკეტინგულ წელს მან რუსეთიდან 1,46 მილიონი ტონა, ხოლო უკრაინიდან 443 ათასი ტონა მზესუმზირის ზეთი შეიტანა, ინდოეთის გამხსნელებისა და ექსტრაქტორების ასოციაციის მონაცემებით.

ჰესის შეფასებით, ზელენსკიმ ინდოეთს მიმართა, რადგან მას მოსკოვზე გავლენის მოხდენა შეუძლია და ის რუსული ნავთობის ერთ-ერთი მსხვილი მყიდველია.

რა დაბრკოლებები ხვდება ინდოეთს?

ნიუ-დელის ოფიციალურად არ დაუდასტურებია შუამავლობის შეთავაზება. მოდი მხოლოდ მშვიდობიანი მოგვარების პროცესში წვლილის შეტანის მზადყოფნაზე საუბრობდა.

კიევს ეჭვი ეპარება ინდოეთის ნეიტრალურობაში. უკრაინა არაერთხელ აკრიტიკებდა ნიუ-დელის რუსეთისგან ნავთობის შესყიდვის გამო.

ჰესის თქმით, ზელენსკის სურს, ინდოეთს მოსკოვთან პარტნიორობის გადახედვისკენ უბიძგოს.

ინდოეთს ასევე არ აქვს შავ ზღვაში უშუალო ფიზიკური დასაყრდენი. 2022 წლის მარცვლეულის შეთანხმება თურქეთის მონაწილეობით განხორციელდა. თურქეთი აკონტროლებს ბოსფორის სრუტეს და სტამბოლში შეთანხმების ერთობლივი ინსპექტირების ცენტრს მასპინძლობდა.

ახალი დერეფნის ამოქმედება მოითხოვს გემების, დაზღვევისა და ინსპექტირების სისტემის უზრუნველყოფას, რისი ორგანიზებაც ინდოეთს დამოუკიდებლად არ შეუძლია.

შუამავლობისთვის კონკურენციაც არსებობს: თურქეთმა, ეგვიპტემ და აშშ-მა უკვე წარადგინეს საკუთარი წინადადებები. კრემლის განცხადებით, აბუ-დაბიში მოლაპარაკებებში ერთადერთ შუამავლად ვაშინგტონი გვევლინება.

მთავარი პრობლემა კი ის არის, რომ ახალი დერეფნის ამოქმედებისთვის ორივე მხარემ თავდასხმები უნდა შეწყვიტოს. რუსეთმა 2023 წელს წინა შეთანხმება დატოვა, უკრაინა კი ამჟამად რუსეთის მარცვლეულის ტერმინალებსაც უტევს.

რა მოხდება შემდეგ?

რუსეთისა და უკრაინის დელეგაციები აბუ-დაბიში მოლაპარაკებებს მართავენ, თუმცა პროცესი ტერიტორიულ საკითხზე ჩიხშია შესული.

ჰესის თქმით, რუსეთს ჯერჯერობით დათმობები არ შეუთავაზებია და ზოგიერთ საკითხში მოთხოვნები გაზარდა.

მისი შეფასებით, მოლაპარაკებებს რეალური შეთანხმების მიღწევის გარდა სხვა მიზნებიც აქვს — სხვა ქვეყნების პოზიციებზე გავლენის მოხდენა.

„რუსეთის მთავარი მიზანი ევროპასა და შეერთებულ შტატებთან მოლაპარაკებებში მონაწილეობით დაყოფა და დაპყრობაა“, — განაცხადა ჰესმა.

მისი თქმით, რუსეთი ცდილობს, უკრაინა პასუხისმგებელ მხარედ წარმოაჩინოს, უკრაინა კი საერთაშორისო საზოგადოებისთვის რუსეთის არაკეთილსინდისიერი მოქმედებების ჩვენებას ცდილობს.