ნიუ-დელი ამ კვირაში BRICS-ის სამიტს უმასპინძლებს, რაც მეტად მნიშვნელოვანი მომენტია როგორც თავად გაერთიანებისთვის, ისე ინდოეთის საგარეო პოლიტიკისთვის. BRICS აღარ არის ის კომპაქტური ხუთწევრიანი ფორუმი, რომლის შექმნასაც განვითარებადი ეკონომიკების პოლიტიკის გარშემო ინდოეთმა შეუწყო ხელი. გაფართოებამ მას გაცილებით ფართო გეოგრაფიული არეალი, მეტი დემოგრაფიული და ეკონომიკური წონა და არსებული საერთაშორისო წესრიგით უკმაყოფილების წარმოდგენის მზარდი ამბიცია შესძინა. თუმცა გაფართოებამ უფრო მეტი წინააღმდეგობაც შემოიტანა გაერთიანებაში, რომელიც თავიდანვე არ გამოირჩეოდა განსაკუთრებული შეკრულობით. ინდოეთისთვის BRICS+-ის მნიშვნელობა ბევრად სცდება ნიუ-დელის სამიტის შედეგებს. მთავარი კითხვა კი შემდეგია: ზრდის თუ არა გაფართოებული BRICS ინდოეთის შესაძლებლობას, გავლენა მოახდინოს მრავალპოლუსიანი მსოფლიოს ჩამოყალიბებაზე, თუ ქმნის ასპარეზს, სადაც ჩინეთი, რუსეთი და სახელმწიფოების მზარდად მრავალფეროვანი ერთობლიობა ართულებს ინდოეთის გავლენის განხორციელებას? 

პასუხი ამ შესაძლებლობებს შორისაა. BRICS+ ინდოეთს სთავაზობს იმას, რაც თავდაპირველ BRICS-ს არ შეეძლო: „გლობალური სამხრეთის“ უფრო ფართო წარმომადგენლობით ბაზას. თუმცა, ამავდროულად, იგი ნიუ-დელის კოალიციის მართვის გაცილებით რთული ამოცანის წინაშე აყენებს. ინდოეთმა უნდა მოახერხოს ჩინეთთან ურთიერთობების დაბალანსება ისე, რომ BRICS ჩინეთზე ორიენტირებული არ გახდეს; შეინარჩუნოს პარტნიორობა რუსეთთან ისე, რომ მემკვიდრეობით არ მიიღოს მოსკოვის დაპირისპირება დასავლეთთან; გაითვალისწინოს ირანის ინტერესები ისე, რომ BRICS ანტიდასავლურ პლატფორმად არ გადაიქცეს; გააღრმავოს ურთიერთობები არაბთა გაერთიანებულ საამიროებთან და სხვა პრაგმატულ საშუალო სახელმწიფოებთან; და ჩართოს ახალი წევრები ისე, რომ უწყვეტმა გაფართოებამ გაერთიანება შინაარსისგან არ დაცალოს. ამრიგად, ნიუ-დელის სამიტი მნიშვნელოვანია არა იმდენად როგორც საბოლოო დანიშნულების წერტილი, არამედ როგორც ინდოეთის საგარეო პოლიტიკის უფრო დიდი გამოცდის დასაწყისი: როგორ ამუშაოს BRICS+ ინდოეთის მრავალპოლუსიანი სტრატეგიის სასარგებლოდ ისე, რომ თავად BRICS+-ს არ მისცეს ამ სტრატეგიის განსაზღვრის უფლება.

უფრო დიდი BRICS-ი, უფრო დიდი შესაძლებლობა ინდოეთისთვის? 

არსებობს საფუძვლიანი მიზეზები, თუ რატომ შეიძლება იმუშაოს გაფართოებამ ინდოეთის სასიკეთოდ. თავდაპირველი BRICS-ი ინდოეთს უჩვეულო დიპლომატიურ სივრცეს აძლევდა. ეს ნიუ-დელის საშუალებას აძლევდა, ერთდროულად ყოფილიყო ჩინეთთან და რუსეთთან, იმავდროულად კი შეენარჩუნებინა სულ უფრო მნიშვნელოვანი სტრატეგიული ურთიერთობები ამერიკის შეერთებულ შტატებთან, ევროპასთან და იაპონიასთან. BRICS+ ამ სივრცეს მნიშვნელოვნად აფართოებს. გაფართოებული BRICS-ი ინდოეთს უფრო სისტემურად აკავშირებს ახლო აღმოსავლეთის, აფრიკის, აზიისა და უფრო ფართო გლობალური სამხრეთის მნიშვნელოვან სახელმწიფოებთან. რაც მნიშვნელოვანია, მათგან ბევრი საკუთარ თავს მუდმივად არც დასავლურ და არც ჩინურ ბანაკს არ მიაკუთვნებს. ეს მნიშვნელოვანია, რადგან თავად ინდოეთის საგარეო პოლიტიკა სულ უფრო მეტად ეფუძნება სწორედ ბინარული მიმხრობის უარყოფას. 

BRICS+-ს შეუძლია გააძლიეროს ინდოეთისთვის სასურველი ლექსიკა: სტრატეგიული ავტონომია, მრავალპოლარულობა, სუვერენული თანასწორობა, რეფორმირებული მულტილატერალიზმი და განვითარებადი ქვეყნების უფრო დიდი წარმომადგენლობა. აქ მნიშვნელოვანი განსხვავებაა. ინდოეთს BRICS-ი საერთაშორისო წესრიგის ჩასანაცვლებლად არ სჭირდება. მას BRICS-ი ამ წესრიგის ფარგლებში ინდოეთის გავლენისა და მოლაპარაკების პოზიციების გასაძლიერებლად სჭირდება. გაფართოებული დაჯგუფება აძლიერებს ინდოეთის პოზიციებს გაეროს უშიშროების საბჭოს, სავალუტო ფონდის, მსოფლიო ბანკისა და სხვა ინსტიტუტების რეფორმირების მოთხოვნაში, რომელთა სტრუქტურებიც არაადეკვატურად ასახავს ეკონომიკურ და დემოგრაფიულ რეალობას. ის ასევე წარმოადგენს პლატფორმას ინდოეთის „გლობალური სამხრეთის“ დიპლომატიისთვის განვითარების დაფინანსების, კლიმატური სამართლიანობის, ტექნოლოგიებზე ხელმისაწვდომობის, სასურსათო და ენერგეტიკული უსაფრთხოების, მედეგი მიწოდების ჯაჭვებისა და ციფრული საჯარო ინფრასტრუქტურის მიმართულებით. სწორედ ამიტომ, ნიუ-დელიმ BRICS+ მხოლოდ ჩინეთის გავლენის პრიზმიდან არ უნდა დაინახოს, რადგან ინდოეთს შეუძლია ახალ წევრებთან გადამკვეთი კოალიციები შექმნას.

მაგალითად, არაბთა გაერთიანებული საამიროები წარმოადგენს სტრატეგიული პრაგმატიზმის ისეთ ფორმას, რომელიც უფრო ახლოს დგას დივერსიფიცირებული პარტნიორობისადმი თავად ინდოეთის უპირატესობის მინიჭებასთან, ვიდრე ბლოკურ პოლიტიკასთან. ინდონეზიას შემოჰყავს კიდევ ერთი მსხვილი აზიური ძალა, რომელიც მტკიცედ არის ერთგული ავტონომიურობისადმი. ეგვიპტეს, ეთიოპიასა და სხვა მონაწილეებს განსხვავებული რეგიონული პრიორიტეტები შემოაქვთ. პარადოქსულია, მაგრამ რაც უფრო იზრდება BRICS-ი, მით უფრო რთული შეიძლება გახდეს როგორც პეკინისთვის, ისე მოსკოვისთვის, რომ მას ერთიანი გეოპოლიტიკური იდენტობა მოახვიონ თავს. ამიტომ, ინდოეთის შესაძლებლობა იმაში მდგომარეობს, რომ BRICS+ კონკურენტული ბლოკების ნაცვლად მრავალმხრივი ავტონომიების კოალიციად გარდაქმნას. 

ჩინეთის მართვა, რუსეთის შენარჩუნება, ახალი „შუას“ მოხიბვლა

მიუხედავად ამისა, ჩინეთი რჩება ინდოეთის მთავარ დილემად BRICS-ში. ორმხრივი ურთიერთობები ფრთხილი სტაბილიზაციის პერიოდში შევიდა, თუმცა აზიის ორ უმსხვილეს სახელმწიფოს შორის სტრუქტურული კონკურენცია ნარჩუნდება. BRICS-ის გაფართოებამ შესაძლოა გააძლიეროს ეს კონკურენცია, რადგან ჩინეთი ფლობს ისეთ უპირატესობებს, რომელთა გამეორებაც ინდოეთისთვის მარტივი არ არის: უფრო დიდი ეკონომიკური მასშტაბი, უფრო ღრმა სავაჭრო ურთიერთობები BRICS+-ის ბევრ ქვეყანასთან, დაკრედიტების უფრო დიდი შესაძლებლობა და დამკვიდრებული ინფრასტრუქტურული კვალი განვითარებადი სამყაროს დიდ ნაწილში.

შესაბამისად, პეკინმა გაფართოებული BRICS-ი შესაძლოა ჩინეთისადმი კეთილგანწყობილი პოსტდასავლური ლანდშაფტის მშენებლობის ნაწილად დაინახოს. ინდოეთი ამას ჩინეთზე მეტი რესურსის დახარჯვის მცდელობით ვერ უპასუხებს. ვერც ჩინეთის ყველა ინიციატივის დაბლოკვის მცდელობა მოემსახურება ინდოეთის ინტერესებს. ნიუ-დელის უფრო ძლიერი სტრატეგია უნდა იყოს ჩინეთის ცენტრალური როლის აღკვეთა ინსტიტუციური პლურალიზმის წახალისების გზით. ეს ნიშნავს კონკრეტულ საკითხებზე დაფუძნებული ურთიერთობების განვითარებას ბრაზილიასთან, სამხრეთ აფრიკასთან, არაბთა გაერთიანებულ საამიროებთან, ინდონეზიასთან, ეგვიპტესთან და სხვა წევრებთან; კონსენსუსის, როგორც BRICS-ის ძირითადი გადაწყვეტილებების საფუძვლის, დაცვას; იმ ინიციატივებისთვის წინააღმდეგობის გაწევას, რომლებიც BRICS-ს უსაფუძვლოდ განაწყობს დასავლეთის წინააღმდეგ; და იმის უზრუნველყოფას, რომ გაერთიანების განვითარების დღის წესრიგი ჩინური ინიციატივების სინონიმი არ გახდეს.

რუსეთი განსხვავებულ პრობლემას წარმოადგენს. მოსკოვი ინდოეთისთვის შეუცვლელ სტრატეგიულ პარტნიორად და მრავალპოლუსიანობის ინდურ კონცეფციაში მნიშვნელოვან პოლუსად რჩება. ნიუ-დელი ნაკლებადაა დაინტერესებული რუსეთის იმდენად დასუსტებით, რომ ევრაზია სულ უფრო ასიმეტრიული გახდეს ჩინეთის სასარგებლოდ. ამდენად, რუსეთის, როგორც ძალაუფლების დამოუკიდებელი ცენტრის, შენარჩუნებას ინდოეთისთვის სტრატეგიული მნიშვნელობა აქვს. თუმცა რუსეთის მზარდად კონფრონტაციული ურთიერთობა დასავლეთთან (განსაკუთრებით ევროპასთან) BRICS-ზე ზეწოლას ქმნის, რათა მან უფრო მკვეთრი ანტიდასავლური ხასიათი შეიძინოს. სანქციებმა ასევე მისცა მოსკოვს სტიმული, მხარი დაუჭიროს ალტერნატიულ საგადახდო მექანიზმებს, რომლებიც დასავლეთის მიერ კონტროლირებად სისტემებს გვერდს უვლის.

ინდოეთის ამოცანაა, შეინარჩუნოს რუსეთის ჩართულობა BRICS-ში ისე, რომ დასავლეთთან რუსეთის დაპირისპირება BRICS-ის ორგანიზაციულ პრინციპად არ იქცეს. ეს განსხვავება კრიტიკულად მნიშვნელოვანია ნიუ-დელისთვის. ინდოეთს შეუძლია მხარი დაუჭიროს ეროვნული ვალუტების უფრო ფართო გამოყენებას, გადახდების ურთიერთთავსებადობასა და ფინანსურ დივერსიფიკაციას, რადგან ეს აძლიერებს ეკონომიკურ სუვერენიტეტს. თუმცა, მას არ სჭირდება დედოლარიზაციის, როგორც იდეოლოგიური პროექტის, მიღება. მას შეუძლია მხარი დაუჭიროს უფრო ძლიერ „გლობალურ სამხრეთს“ ისე, რომ G7 მოწინააღმდეგედ არ მიიჩნიოს. მას შეუძლია შეინარჩუნოს პარტნიორობა რუსეთთან და ამავდროულად გააფართოოს ურთიერთობები ვაშინგტონთან, ბრიუსელთან და ტოკიოსთან. 

ახალი წევრები ამ ბალანსირების პროცესს უფრო ართულებენ, თუმცა ისინი ინდოეთს, როგორც პარტნიორები, პოლიტიკურ შესაძლებლობებსაც უქმნიან. ირანი, ბუნებრივია, დასავლეთის ფინანსური და პოლიტიკური დომინაციისთვის უფრო ძლიერი გამოწვევის შექმნას დაუჭერს მხარს. არაბთა გაერთიანებული საამიროები, სავარაუდოდ, უპირატესობას მოქნილ ეკონომიკურ დივერსიფიკაციას მიანიჭებს დასავლეთთან მჭიდრო კავშირების შენარჩუნების პარალელურად. ინდონეზიას მიუმხრობლობისა და სტრატეგიული ავტონომიის ხანგრძლივი ტრადიცია აქვს. ეგვიპტე და ეთიოპია BRICS-ში საკუთარი განვითარებისა და რეგიონული გათვლებით შედიან. ინდოეთისთვის ყველაზე ხელსაყრელი BRICS+ შესაძლოა რეალურად სწორედ ისეთი იყოს, რომელშიც BRICS-ის ვერცერთი ცალკეული გეოპოლიტიკური ინტერპრეტაცია ვერ მოიპოვებს კონსენსუსს. მრავალფეროვნება, რომელიც ტრადიციულად BRICS+-ის სისუსტედ მიიჩნევა, შეიძლება იქცეს ინდოეთის სტრატეგიულ დაზღვევად რომელიმე ერთი წევრის დომინირების წინააღმდეგ.

NDB: განვითარების ბანკი თუ გეოპოლიტიკური ბანკი?

 არსად არ არის ეს დავა BRICS-ის დანიშნულების შესახებ უფრო გადამწყვეტი, ვიდრე ახალი განვითარების ბანკში (NDB). NDB უდავოდ რჩება BRICS-ის ყველაზე მნიშვნელოვან ინსტიტუციურ მიღწევად. 2026 წლის პირველი კვარტლის ბოლოსთვის, NDB-ს დამტკიცებული აქვს USD 42.9 მილიარდის დაფინანსება 140 პროექტისთვის ისეთ სექტორებში, როგორიცაა სუფთა ენერგია, ტრანსპორტი, წყალმომარაგება და სანიტარია, გარემოს დაცვა, სოციალური და ციფრული ინფრასტრუქტურა. ინდოეთი მისი ერთ-ერთი უდიდესი ბენეფიციარია: 2026 წლის მარტში ბანკმა განაცხადა, რომ თითქმის USD 10 მილიარდი გამოყო 32 ინდური პროექტისთვის. თუმცა NDB-ის ირგვლივ არსებული პოლიტიკა ასახავს უფრო ღრმა უთანხმოებას იმის თაობაზე, თუ რად უნდა იქცეს BRICS-ი. 

დასავლური სანქციების პირობებში რუსეთისთვის ალტერნატიული ფინანსური არქიტექტურა ბევრად უფრო მიმზიდველი გახდა. ჩინეთს სერიოზული მიზეზები აქვს, ხელი შეუწყოს არადოლარული ვალუტების უფრო ფართო საერთაშორისო გამოყენებას და ისეთი ფინანსური მექანიზმების შექმნას, რომლებზეც ნაკლები გავლენა ექნებათ დასავლურ ინსტიტუტებს. პეკინის პოზიციას კიდევ უფრო ამყარებს შანხაიში განთავსებული NDB-ის სათავო ოფისი და ჩინეთის ფინანსური რესურსები, რომლებსაც BRICS-ის სხვა ეკონომიკები ვერ შეედრება. ინდოეთმა კი განსხვავებულ ტრაექტორიას უნდა დაუჭიროს მხარი. ნიუ-დელის მიზანი უნდა იყოს NDB-ის გაძლიერება, როგორც განვითარების ინსტიტუტისა, და არა მისი გეოპოლიტიკურ იარაღად ქცევა. 

ინდოეთს ბევრი რამის მოგება შეუძლია ადგილობრივ ვალუტაში დაფინანსებით. მართლაც, NDB და ინდოეთის ხელისუფლება წინ წევენ რუპიაში დენომინირებული ობლიგაციების პროგრამას, რომლის ფარგლებშიც მოსალოდნელია ხუთი წლის განმავლობაში დაახლოებით INR 250 მილიარდის მობილიზება. ინდოეთის ეკონომიკურ საქმეთა დეპარტამენტმა ასევე ხაზი გაუსვა რუპიასა და იენაში დაფინანსებას და ადგილობრივ ვალუტაში ოპერაციების განვითარებას, მაშინ როდესაც ბანკი 2027-31 წლების სტრატეგიას ამზადებს.

ეს მოვლენები ასახავს ფინანსურ დივერსიფიკაციას პრაქტიკული განვითარების მიზნებით: სავალუტო კურსის რისკის შემცირება, შიდა კაპიტალის მობილიზება და ინფრასტრუქტურის დაფინანსება. თუმცა, რაც მთავარია, ეს სულაც არ არის აუცილებლად დოლარის საწინააღმდეგო კამპანია – განსხვავება, რომლის მკაფიოდ დაფიქსირებაც ინდოეთს, სავარაუდოდ, შეერთებული შტატებისთვის სურს. იგივე განსხვავება უნდა განსაზღვრავდეს ინდოეთის მიდგომას BRICS-ის გადახდის სისტემების მიმართაც. ინდოეთს შეუძლია მხარი დაუჭიროს გადახდების ურთიერთთავსებადობას, რუპიის უფრო ფართო გამოყენებას და საბოლოოდ ცენტრალური ბანკების ციფრულ ვალუტებს შორის კავშირებს ისე, რომ მხარი არ დაუჭიროს BRICS-ის ხელოვნურ საერთო ვალუტას. RBI-ის გავრცელებული ინტერესი BRICS-ის ციფრული ვალუტების დაკავშირების მიმართ ამ განსხვავების ილუსტრაციაა: ტექნოლოგიურ ურთიერთთავსებადობას შეუძლია გააფართოოს ინდოეთის შესაძლებლობები მონეტარული სუვერენიტეტის დათმობის გარეშე. 

ამიტომ ინდოეთი უნდა შეეწინააღმდეგოს NDB-ის ორ შესაძლო დეფორმაციას. პირველი არის სინიზაცია — საფრთხე იმისა, რომ გაფართოება, კაპიტალის მოთხოვნები და ინსტიტუციური დამოკიდებულება ეტაპობრივად მისცემს ჩინეთს არაპროპორციულ გავლენას ბანკის პრიორიტეტებზე. მეორე არის სეკიურიტიზაცია — შესაძლებლობა იმისა, რომ NDB სულ უფრო მეტად იქცეს სანქციების გვერდის ავლის ან აშკარად ანტიდასავლური ფინანსური არქიტექტურის შექმნის ინსტრუმენტად. ამის ნაცვლად, ნიუ-დელიმ მხარი უნდა დაუჭიროს დივერსიფიცირებულ კაპიტალის ბაზრებს, დაკრედიტების მაღალ სტანდარტებს, გამჭვირვალე მმართველობას, წევრი ქვეყნების ვალუტებში მეტ დაფინანსებას, კერძო კაპიტალის უფრო ძლიერ მობილიზებასა და განვითარების უფრო ფართო პორტფელს. გაფართოება მისასალმებელია, თუმცა კენჭისყრის მექანიზმებმა და მმართველობამ ინსტიტუტი უნდა დაიცვას მისი უდიდესი ეკონომიკის დომინირებისგან. შესაბამისად, ინდოეთის მიდგომა უნდა გულისხმობდეს NDB-ის ინტერნაციონალიზაციას და არა მის გეოპოლიტიზებას.

ნიუ-დელის სამიტის მიღმა

ნიუ-დელის სამიტი ინდოეთს აძლევს შესაძლებლობას, ჩამოაყალიბოს ეს უფრო ფართო ხედვა. თუმცა ინდოეთის წარმატება არ უნდა შეფასდეს დელის დეკლარაციის მოცულობით, გაფართოების მორიგი რაუნდით ან სამიტზე გამოცხადებული ინიციატივების რაოდენობით. იგი უნდა შეფასდეს იმით, შეძლებს თუ არა ინდოეთი BRICS-ის გაფართოებიდან კონსოლიდაციაზე გადაყვანის დაწყებას. ინდოეთს სულაც არ სჭირდება მუდმივად მზარდი BRICS-ი. გაფართოებამ უკვე უზრუნველყო საკმარისი გეოპოლიტიკური წონა. ის, რაც ამ გაერთიანებას აკლია, არის თანმიმდევრულობა. შემდგომი გაფართოება მკაფიო კრიტერიუმების გარეშე ქმნის რისკს, რომ BRICS-ი გადაიქცეს გლობალური სამხრეთის უფორმო ასამბლეად: საკმარისად დიდად გლობალური ყურადღების მისაპყრობად, მაგრამ მეტისმეტად მოუქნელად მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილებების მისაღებად. ამიტომ ინდოეთი დაინტერესებულია, შეინარჩუნოს განსხვავება სრულუფლებიან წევრებს, პარტნიორ ქვეყნებსა და თანამშრომლობის გაფართოებულ (outreach) მექანიზმებს შორის, ნაცვლად იმისა, რომ ყველა დაინტერესებული სახელმწიფო საბოლოოდ სრულუფლებიან წევრად იქცეს. 

შესაბამისად, ნიუ-დელი BRICS+-ს არც როგორც თავის მთავარ საგარეო-პოლიტიკურ პლატფორმას უნდა მიუდგეს და არც როგორც მოუხერხებელ მემკვიდრეობით გაერთიანებას. მან იგი უფრო ფართო სტრატეგიის ერთ-ერთ საყრდენად უნდა განიხილოს: მრავალპოლარულობის მშენებლობა ბლოკური პოლიტიკის მიღების გარეშე. გარდა ამისა, ნიუ-დელის მიზანი უნდა იყოს გლობალური სამხრეთის გაძლიერება ანტიდასავლურობის გაზიარების გარეშე, რუსეთთან კონტაქტის შენარჩუნება მოსკოვის კვალდაკვალ სიარულის გარეშე, ჩინეთთან ურთიერთობა ჩინეთის უპირატესობის აღიარების გარეშე და ახალი წევრების ავტონომიურ აქტორებად ჩამოყალიბების ხელშეწყობა და არა სხვისი ბანაკის დანამატებად. სწორედ ამაში მდგომარეობს მოახლოებული სამიტის მნიშვნელობა. დელის შეუძლია აჩვენოს ინდოეთის თავმჯდომარეობა; ხოლო ის, რაც ამას მოჰყვება, წარმოაჩენს მის სახელმწიფო მართვის ხელოვნებას. 

მაშასადამე, მთავარი საკითხი ის კი არ არის, უფრო ძლიერია თუ არა BRICS+ ძველ BRICS-ზე, არამედ ის, შეძლებს თუ არა ინდოეთი, რომ ეს უფრო დიდი და მეტად წინააღმდეგობრივი გაერთიანება იმ მრავალპოლარული წესრიგის სასარგებლოდ ამუშაოს, რომელიც ინდოეთის ავტონომიას შეინარჩუნებს. თუ ის წარმატებას მიაღწევს, BRICS+-ს შეუძლია შესთავაზოს რაღაც უფრო ღირებული, ვიდრე ოდესმე შესთავაზა BRICS-მა: არა ბლოკი, რომელსაც ინდოეთი მიეკუთვნება, არამედ გეოპოლიტიკური არენა, რომლის დაბალანსებასაც ინდოეთი უწყობს ხელს.