ბრიუსელის დიპლომატიურ კულუარებში ბოლო დროს აქტიურად განიხილავენ ევროპის საგარეო ქმედებათა სამსახურის სტრუქტურულ ცვლილებებს ან ფუნდამენტურ რეფორმებს, - წერს გამოცემა EUobserver-ი.
ლისაბონის ხელშეკრულებამ ევროკავშირის საგარეო პოლიტიკაში ორი ძირითადი სტრუქტურული პრობლემა შექმნა:
პირველ რიგში, უმაღლესი წარმომადგენლისთვის „ორმაგი სტატუსის“ მინიჭებითა და ევროპის საგარეო ქმედებათა სამსახურის (EEAS) შექმნით, სამი სრულგანაკვეთიანი სამუშაო ერთ, პრაქტიკულად შეუძლებელ ფუნქციად გააერთიანეს.
ამ პოზიციაზე მყოფმა სამივე პირმა ვერ შეძლო ამ მრავალფეროვანი როლების სრულფასოვნად შესრულება. მოადგილეების არარსებობამ განაპირობა ის, რომ ამ პრესტიჟულ თანამდებობაზე დანიშვნა ავტომატურად შეიცავს საბოლოო იმედგაცრუების გარანტიას.
ლისაბონის რეფორმებმა ევროკავშირის საგარეო პოლიტიკაში როტაციული თავმჯდომარეობა ჩაანაცვლა, რითაც უზრუნველყო მეტი უწყვეტობა და თანმიმდევრულობა. თუმცა, მათ EEAS-ი „ჰიბრიდულ“, ნახევრად ინსტიტუციურ ორგანოდ აქციეს, რომელსაც სუსტი ინსტიტუციური იდენტობა აქვს. ის ბიუჯეტისა და პროცედურების კუთხით მძიმედ არის დამოკიდებული ევროკომისიაზე, ხოლო მის მიმართ საბჭოს პოლიტიკური საკუთრების განცდა ბუნდოვანია.
შედეგად, EEAS-მა ვერ შეძლო საგარეო და საგარეო ეკონომიკური პოლიტიკის ეფექტიანად კოორდინირება, ხოლო რამდენიმე გამონაკლისის გარდა, მას არ გააჩნდა წევრი სახელმწიფოების საკმარისი მხარდაჭერა იმისთვის, რომ საგარეო პოლიტიკის ფორმირებაში არსებითი ლიდერობა აეღო საკუთარ თავზე.
სანამ საერთაშორისო გარემო სტაბილური იყო, ევროკავშირს შეეძლო ამ ხარვეზებით ეცხოვრა, თუმცა ბოლო წლებში განვითარებულმა არაერთმა მოვლენამ სისტემა სერიოზული გამოცდის წინაშე დააყენა.
EEAS-ი იმ მიზნით შეიქმნა, რომ იმ დროს რამდენიმე სახელმწიფო კვლავინდებურად მიიჩნევდა, რომ ევროკომისია უსაფრთხოებისა და თავდაცვის საკითხებისგან დისტანცირებული უნდა დარჩენილიყო.
დღეს ევროკომისია სრულად არის ჩართული ამ სფეროებში. მას ჰყავს თავდაცვის საკითხებში კომისარი და მართავს არაერთ ინსტრუმენტს.
ურსულა ფონ დერ ლაიენი ევროკომისიას გეოპოლიტიკურ აქტორად განიხილავს. მან პირადად აიღო თავზე საგარეო პოლიტიკაში აქტიური როლის შესრულება. მისი ხელმძღვანელობით, ევროკომისიამ ლიდერობა აიღო არაერთ სხვა სფეროში, რომლებიც ადრე ევროპის საგარეო ქმედებათა სამსახურის კომპეტენციას განეკუთვნებოდა.
გარდა ამისა, უმაღლესი წარმომადგენელი თავმჯდომარეობს საგარეო საქმეთა საბჭოს, თუმცა მისი შესაძლებლობა, წამოიწყოს ინიციატივები და წარმართოს პოლიტიკა, სერიოზულად არის შეზღუდული.
ეს არ არის გამოწვეული პერსონალური თვისებების ნაკლებობით, არამედ გამომდინარეობს წევრ სახელმწიფოებს შორის მზარდი უთანხმოებიდან, უფრო კონკურენტულ საერთაშორისო გარემოში.
შედეგად, საგარეო პოლიტიკის კოორდინაციის დიდი ნაწილი ახლა ინსტიტუციების მიღმა, მცირე ჯგუფებში ხდება.
ასევე, ბოლო ათწლეულების განმავლობაში, საგარეო პოლიტიკაში წამყვან ფიგურებად პრეზიდენტები და პრემიერ-მინისტრები იქცნენ. საგარეო პოლიტიკის უფრო მნიშვნელოვანი დებატები ახლა ევროპულ საბჭოში მიმდინარეობს, სადაც უმაღლეს წარმომადგენელს შედარებით სუსტი როლი აქვს. ჰენრი კისინჯერის ცნობილ კითხვას, თუ ვის უნდა დავუკავშირდეთ, როდესაც აშშ-ს ევროპასთან საუბარი სურს, დღეს უკვე მკაფიო პასუხი აქვს: ევროკომისიის პრეზიდენტს.
და ბოლოს, დღევანდელ საერთაშორისო წესრიგში, კლასიკურ დიპლომატიასა და ეკონომიკურ ურთიერთობებს შორის ზღვარი დიდწილად წაიშალა.
„ყველაფრის იარაღად ქცევის“ ეპოქაში, ევროკავშირის ბევრი პოლიტიკა, მათ შორის ვაჭრობა, ინვესტიციები, კონკურენცია, კვლევა და ტექნოლოგიები, უფრო მკაცრი და ამავდროულად, უფრო მოქნილი უნდა გახდეს.
ევროკავშირის ეკონომიკური სიძლიერის გამოყენების საჭიროება საკუთარი ინტერესების დასაცავად არასდროს ყოფილა ისეთი მნიშვნელოვანი, როგორც ახლა. ეს კი მოითხოვს საგარეო ეკონომიკურ ურთიერთობებსა და საგარეო პოლიტიკას შორის უკეთეს ინტეგრაციას.
ევროკომისია საუკეთესო პოზიციაშია იმისთვის, რომ სხვადასხვა ინსტრუმენტი გააერთიანოს ერთიანი, თანმიმდევრული მიდგომის გარშემო.
ევროპის საგარეო ქმედებათა სამსახურის ევროკომისიასთან გაერთიანება გაამარტივებდა პასუხისმგებლობებს, შეამცირებდა დუბლირებას და დაზოგავდა რესურსებს.
წევრი სახელმწიფოების დიპლომატების ჩართულობა შენარჩუნებული უნდა იყოს. საჭირო გახდება სპეციალური შეთანხმებები EEAS-ის მშვიდობის, უსაფრთხოებისა და თავდაცვის დეპარტამენტებისთვის, სადაც წევრმა სახელმწიფოებმა ძლიერი საზედამხედველო როლი უნდა შეინარჩუნონ.
ყოველივე ამის განხორციელება შესაძლებელია ხელშეკრულებების რეფორმის გარეშე, 2010 წლის EEAS-ის შესახებ გადაწყვეტილებაში ცვლილებების შეტანის გზით. ეს უკანასკნელი მოითხოვს ერთსულოვან გადაწყვეტილებას, რომელიც ეფუძნება უმაღლესი წარმომადგენლის წინადადებას და ევროკომისიის თანხმობას.
უმაღლესი წარმომადგენლის მრავალმხრივი როლების რეფორმირება უფრო რთული იქნება, ვინაიდან ისინი უშუალოდ ხელშეკრულებით არის განსაზღვრული.
თუმცა, თუ EEAS-ი ევროკომისიის შემადგენლობაში ინტეგრირდება, ლოგიკური იქნება, რომ უმაღლესმა წარმომადგენელმა ყურადღება მეტად გაამახვილოს ევროკომისიის ვიცე-პრეზიდენტის როლზე და სხვა კომისრებთან ერთად იმუშაოს ევროკავშირის საგარეო ურთიერთობებში უფრო სტრატეგიული მიდგომის ჩამოსაყალიბებლად.