თამთა ჩაჩანიძე
(24.07.2021)


„ხედვა - კონფლიქტები საქართველოში 2012 - 2016" - ასე ჰქვია წიგნს, რომელიც ფრიდრიხ ებერტის ფონდის ხელშეწყობით, შერიგებისა და სამოქალაქო თანასწორობის საკითხებში ყოფილმა სახელმწიფო მინისტრმა და კონფლიქტოლოგმა პაატა ზაქარეიშვილმა წელს გამოსცა. როგორც იგი „რეზონანსთან" საუბარში აღნიშნავს, ესაა საზოგადოების წინაშე მისი ერთგვარი ანგარიში და სხვა მაღალი რანგის მოხელეებსაც მოუწოდებს, საზოგადოებას ანგარიში ამ ფორმით ჩააბარონ.

პაატა ზაქარეიშვილი : მთელი ჩემი ცხოვრება სამოქალაქო სექტორში ვარ და მთავრობას სულ მოვუწოდებ, რომ გამჭვირვალე და პასუხისმგებლიანი იყოს. როცა სახელმწიფო მოხელე ვიყავი და წამოვედი, გადავწყვიტე, რომ საზოგადოებისთვის ანგარიში ჩამებარებინა, მით უმეტეს საქართველოში პოპულარული არაა მინისტრები ანგარიშს რომ წერენ, იქნებ პრეცენდენტი შემექმნა იმისა, რომ ყოფილიყო სამაგალითო, ან სხვებს (მაგალითად ჟურნალისტებს) ეკითხათ ყოფილი პოლიტიკოსებისთვის, ანგარიშებს რატომ არ წერენ.

მადლობა მინდა ვუთხრა ებერტის ფონდს, რომელიც მხარში ამომიდგა და ხელი შემიწყო, რომ ყველაფერი დამეწერა თუ რისი გაკეთება მინდოდა, რა გამომივიდა, რა არ გამომივიდა, ის, რაც არ გამომივიდა, რატომ არ გამომივიდა და ჩავთვალე, რომ ეს მემუარები არაა, ეს საკითხები, რაც ამ წიგნში წერია დღემდე აქტუალურია, რომ დღემდე შეიძლება, რომ ხელისუფლებამ გამოიყენოს კონფლიქტების მოგვარების მიმართულებით.

„რეზონანსი": რა გამოგივიდათ და რა არა?

პ.ზ: ჩემთვის უფრო მნიშვნელოვანია, რა არ გამომივიდა, თუმცა მთავარი მომენტია, რომ ჩვენ მოვახერხეთ სოხუმთან და ცხინვალთან პირდაპირი კონტაქტები დაგვემყარებინა, ესაა ამ წიგნის მთავარი კონცეფცია, რომელიც „ქართული ოცნების" დღევანდელ კონცეფციას და ეწინააღმდეგება, რომელმაც „ნაციონალური მოძრაობის" ნარატივი დაიბრუნა, რომ არ არსებობს არავითარი აფხაზური და ოსური მხარე, არსებობს მხოლოდ რუსეთი.

რუსეთი ბუნებრივია არსებობს, თუმცა კონფლიქტის მხარე მხოლოდ ის არაა, მასზე მთელი ყურადღების გადატანა ნიშნავს, რომ აფხაზურ და ოსურ მხარეს ხელს პირდაპირ რუსეთისკენ ვკრავთ, რუსეთი კი უკვე აფხაზურ და სამხრეთ ოსეთის პოზიციებს აჟღერებს. ეს, ჩემი აზრით, ყოვლად დაუშვებელია, მაგრამ დღევამდელი ხელისუფლებისთვის მისაღები და დასაშვებია.

ამიტომ ერთ-ერთ შედეგი არის ის, რომ ჩვენ ცხინვალისკენ და სოხუმისკენ გზა გავჭერით და მათთან მოლაპარაკებები დავიწყეთ, ამის შედეგია, ზუსტად ის, რაც წიგნს წითელი ხაზით გასდევს პატიმრების გაცვლა როგორ დასრულდა. ახლა ჩვენ გახელაძის განთავისუფლებაზე ვნახეთ, რა პრობლემები იყო და სულაც არ მსიამოვნებს, რომ ჩართვა რუსეთს მოუწია და არაფორმალურ სტრუქტურებს, როგორიც არის მაგალითად საპატრიარქო. აქ შეიძლებოდა სხვანაირად ყოფილიყო. მე ერთი კი არა 14 ადამიანი გამოვიყვანე ისე, რომ საერთოდ არავინ არ ჩაგვირთვია, არც საერთაშორისო ორგანიზაციები და არავინ, ეს ქართულ-აფხაზურ, ქართულ-ოსურ დონეზე მოხდა.

ეს ერთის მხრივ ადამიანების გამოსაყვანად მე მჭირდებოდა და მეორეს მხრივ მთელი მსოფლიოთვის, ქართული საზოგადოებისთვის და მთავრობისთვის დაგვემტკიცებინა, რომ ამ მიმართულებებით რესურსები გვაქვს, მთავარია მათ ადამიანურად დაელაპარაკო და აგრძნობინო, რომ მხარეა როგორც კონფლიქტის, ისე მოლაპარაკების და ბევრი საქმის გაკეთება შეიძლება, მათ შორის გრძელვადიანი პატიმრების გამოყვანაც ყოველგვარი გართულების გარეშე.

გარდა ამისა, გამყოფი ხაზის გასწვრივ ჩვენ ძალიან მნიშვნელოვანი სამუშაოები დავიწყეთ მოსახეობის მხარადჭერასთან დაკავშირებით, გაზიფიცირება, წყლის მიწოდება, რამაც გაამყარა და მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი ადგილზე დატოვა, რაც ადრე არ ხდებოდა. რა გავაკეთე წარმატებულად, ამაზე საუბარი შეიძლება, მაგრამ ჩემთვის უფრო მნიშვნელოვანი იყო რა ვერ გავაკეთეთ.

სამწუხაროდ ვერ მოვახერხეთ, რომ მოლაპარაკების პროცესში აფხაზურ და ოსურ დონეზე ურთიერთობები გაგვეგრძელებინა და ხელისშემშლელი ფაქტორი „ქართულ ოცნებაში" შიგნით არსებული ვითარება იყო. ოპოზიცია ვერ მებრძოდა, კი იბრძოდნენ, მაგრამ ლაპარაკის იქით ვერ მიდიოდნენ. მე ვაწყდებოდი პრობლემებს შიგნით კოალიცია „ქართულ ოცნებაში", შიგნით იყო გაუგებრობა, არ გენდობოდნენ, პარტიული მიუღებლობა იყო, „რესპუბლიკელი" რომ ვიყავი, ეს ძალიან ბევრ პრობლემებს ქმნიდა. ჩვენ შანსები ხელიდან გავუშვით, პირველ რიგში ესაა ის, რომ აფხაზური და ოსური საზოგადოება პაქტიკულად გავიუცხოვეთ და მათი ინტერესებით საქართველოს ინტერესებით რეალიზაცია ვერ მოვახერხეთ.

„რ": წიგნში ერთ-ერთი თავში „ქართული ოცნების" გაშვებულ შანსებზე საუბრობთ.

პ.ზ: „ქართულმა ოცნებამ" რა თქმა უნდა შანსები გაუშვა ხელიდან იმისი, რომ მან პრაქტიკულად კონფლიქტის მთელი სიმძიმე მოსკოვზე გადაიტანა, რაც ნაწილობრივაა სიმართლე, მაგრამ არა აბსოლუტური. ჩვენ შეგვიძლია მოსკოვს რაღაც გარკვეული ბერკეტები გამოვაცალოთ თუ ცხინვალზე და სოხუმზე გავლენებს გამოვაცლით. სამწუხაროდ ჩვენ ეს ვერ გავაკეთეთ და ეს უნიკალური შანსია, რადგან როცა კი ხელისუფლება შეიცვალა და კოალიცია „ქართული ოცნება" მოვიდა, მაშინ აფხაზებს და ოსებს გარკვეული მოლოდინები გაუჩნდათ, რომ შეიძლება მაშინ მაინც შეცვლილიყო პოლიტიკა და ცვლილებები დაწყებულიყო.

მაგრამ როგორც კი შიგნით კოალიციამ რღვევა დაიწყო, მოგეხსენებათ „თავისუფალი დემოკრატები" გამოვიდნენ, მერე „რესპუბლიკელების" მიმართ გარკვეული მიუღებლობა იყო, საბოლოო ჯამში „ოცნებაში" ხელისუფლება კობახიძის გუნდმა დაიკავა. „ოცნებამ" გარდა სასამართლოსა და სხვა საკითხებისა, კონფლიქტების მოგვარებაშიც „ნაცმოძრაობის" ნარატივი პირწმინდად აიღო, რა თქმა უნდა ესაა უნიკალური შანსების გაშვება, რადგან ვიდრე არსებითად ახალი ხელისუფლება და ძალა არ მოვა, მანამდე კონფლიქტების მოიგვარებას ახალი სუნთქვა არ შეეძინება. ამიტომაც ვამბობ, რომ ესაა „ქართული ოცნების" მიერ უნიკალური შანსების ხელიდან გაშვება.

ჩვენ ახლა-ახალ ვიღაცას ველოდებით, მაგრამ არ ჩანს, ისევ „ოცნება" და „ნაცმოძრაობა", საზოგადოება არცერთს არ ენდობა, არც ერთს და არც მეორეს აფხაზებიც და ოსებიც აღარ ენდობიან, ამიტომ კონფლიქტების მოგვარების შანსები ჰაერშია გამოკიდებული, ვიდრე საქართველოში ახალი პოლიტიკა არ დაიწყება, ამის გამკეთებელი კი არცერთი არაა.

„რ": წიგნის დაწერის იდეა როდის მოგივიდათ, მაშინ როცა თანამდებობაზე იყავით თუ შემდეგ?

პ.ზ.: თამანდებობაზე რომ ვიყავი სულ მქონდა განცდა, რომ რაღაცა უნდა მომეხერხებინა და რაღაც ანგარიში ჩამებარებინა, წიგნის დაწერის მიზეზი მაშინ გაჩნდა, როცა ერთ-ერთ შეხვედრაზე მინისტრი აღარ ვიყავი, უსაფრთხოების სამსახურის მაღალჩინოსანი შემეკამათა, რომ თითქოს მე რომ პატიმრებს ვცვლიდი, ეს სახელმწიფოს ინტერესებს ეწინაარმდეგებოდა, ეს ძალიან მენიშნა და მივხვდი, რომ მათ საერთოდ ჩემი პოლიტიკა არ მოსწონდათ და ეს წიგნის პირველ გვერდებზევე მაქვს ახსნილი.

ეს ერთგვარი ანგარიშია, შესაძლოა იდეალური არაა და კრიტიკაც დიდი სიამოვნებით მივიღებ, თუ ვიღაცა იტყვის, რომ ფაქტები არასწორად მაქვს დალაგებული, დიდი სიამოვნებით ჩავერთვები კამათში, თუ ვიღაცა გაბედავს და იტყვის, რომ რაღაცა არასწორია, კეთილი ინებოს და არგუმენტები მოიყვანოს. მე ყველაფერი ფაქტებით მაქვს დალაგებული და მთავარი ცენტრალური მომენტი, რაც ამ წიგნშია, რატომ უნდა ველაპარაკოთ აფხაზურ და ოსურ მხარეს, ამაში რა რისკები, საფრთხეები და პლუსებია, საერთაშორისო სამართლის ძალიან ბევრი პოზიციები მომაქვს, სადაც მკაფიოდ ვადასტურებ, რომ მათთან ლაპარაკი არავითარ საფრთხეს არ წარმოადგენს.

და თუ ვინმე რამეს ფიქრობს, ეს მათი უფლებაა, მოიტანონ არგუმენტები, ის კი არა რომ ლაპარაკი არ შეიძლება და რომ ეს აღიარება გამოდის, არაფერი აღიარება არ გამოდის, მოიტანონ დოკუმენტები საერთაშორისო სამართლიდან, 70-ზე მეტი მინიშნება მაქვს თუ ეს პოზიციები საიდან მომაქვს, რომ ციდან არ ჩამოვარდნილა.

„რ": კიდევ თუ აპირებთ კონფლიქტების თემაზე წიგნის გამოცემას?

პ.ზ.: მანამდე ძალიან ბევრ სტატიებს ვწერდი, თუმცა წიგნის სახით ეს პირველია, „ხედვის" გარდა წიგნს ქვესათაურად აქვს „საქართველოს კონფლიქტები (მრავლობითში) 2012-2016", მე მინდა ქვემოთ ჩავყვე და შემდეგი წიგნი საქართველოს კონფლიქტები 2004-2012-ზე გავაკეთო, ანუ „ნაცმოძრაობის" პერიოდის და მინდა პარალელები გავავლო, რას ვწერდი მაშინ და „ნაცმოძრაობა" რა პოლიტიკას ახორციელებდა, და რომ, ჩემდა სამწუხაროდ, მართალი მე ვიყავი.

„ნაცმოძრაობის" პოლიტიკას მუდმივად ვაკრიტიკებდი და მინდა ვაჩვენო ჩემი პოზიცია და ის ისტორიული კონტექსტი, რაც 2008 წლამდე იყო. თუ ღმერთმა ინება და შემდეგი მესამე წიგნი გამოვეცი, ეს უკვე შევარდნაძის პერიოდი იქნება.

20016-ის ზემოთ არაფერი არ ხდება, ანუ წიგნს ვერ დაწერ, შეიძლება ორი გვერდი დაწერო, მეტი ვერა, დინამიკა და დრამატურგია არაა არანაირი, ამ პერიოდში ნამდვილი წიგნის დაწერის საფუძველი არ არსებობს, მხოლოდ არის გაეროს რეზოლუციები წელიწადში ერთხელ, ევროკავშირისა და საქართველოს პარლამენტის რეზოლუციები, ჩვენ კი არაფერს არ ვაკეთებთ.

სტატიების ნახვა შეგიძლიათ ამ ბმულზე

ახალი ამბების ნახვა შეგიძლიათ ამ ბმულზე